Chua Me Đất Hoa Vàng (Toàn Tương Thảo) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi

126
Chua Me Đất Hoa Vàng
Chua Me Đất Hoa Vàng
Đánh giá

Những cây thuốc và vị thuốc Việt NamĐỗ Tất Lợi

Chua me đất hoa vàng trang 236-237 tải bản PDF tại đây.

Còn gọi là Tạc Tương Thảo, Toàn Tương Thảo, Toàn Vị Thảo, Toàn Vị Vị, Chua Me Ba Chìa, Tam Diệp Toan.

Tên khoa học Oxalis corniculata L. (Oxalis repens Thunb, Oxalis javanica Blume).

Thuộc họ Chua me đất Oxalidaceae.

Mô tả cây

Chua me đất hoa vàng là một loại cỏ mọc lan bò trên mặt đất, thần đỏ nhạt, hơi có lông. Lá có cuống dài, gầy, hơi có lông, gồm 3 lá chét gần như nhẫn, mềm, mỗi lá chét có một vết. hôm trên đầu thành hình tim ngược. Hoa mọc thành tán gồm 2 3 hoa, có khi 4 hoa màu vàng. cuống hoa gáy dài chừng 1-2cm. Đài 5, tràng 5, màu vàng, nhị 10, dài ngắn khác nhau, xếp thành hai vòng, bầu 5 ô, 5 vòi. Quả nang, dài gấp 5-6 lần chiều cao của đài còn tồn tại, mở bằng 5 van. Hạt hình trứng, màu nâu thẫm, dẹt, có bướu, mọc thành hàng rất đều. Mùa hoa: Các tháng 5-7 

Chua Me Đất Hoa Vàng
Chua Me Đất Hoa Vàng

Phân bố, thu hái và chế biến

Mọc hoang ở khắp nơi trong nước ta. Rất hay gặp ở những bãi cỏ hoang. Còn thấy mọc hoang ở châu Âu, các nước khác thuộc châu Á (Ấn Độ, Trung Quốc, Philippin).

Người ta dùng toàn cây hay chỉ dùng lái thường dùng tươi, ít khi dùng phơi khô. Mùa thu hái tốt nhất vào các tháng 6-7.

Thành phần hóa học

Mới biết trong lá và thân chua me có axit oxalic, oxalat axit kali. Các hoạt chất khác chưa rõ.

Công dụng và liều dùng

Tính chất của chua me theo đông y: Chua (toan), lạnh (hàn), không độc. Dùng làm thuốc giải nhiệt, khát nước, chữa xích bạch đới, sát trùng.

Trong nhân dân, dùng toàn cây chua me sao vàng sắc uống chữa sốt và chữa lỵ: Tại Ấn Độ, Philipin, nhân dân dùng chữa bệnh scorbut. Còn dùng làm thuốc thông tiểu tiện, chữa viêm niệu đạo. Dùng lá đánh đồ đồng sẽ bóng sáng do chất axit oxalic.

Ngày dùng 30 đến 50g cây hoặc lá tươi, nếu dùng khô chỉ cần 5-10g, dưới dạng thuốc sắc. Dùng ngoài (nước sắc hoặc giã cây tươi vắt lấy nước) để rửa các vết loét. Những người có sỏi trong bọng đái không nên dùng vì oxalat có thể làm tăng lượng sỏi. Cũng không nên dùng liều quá cao vì muối oxalat độc với liều 20-30g. Chú thích:

Ngoài cây chua me hoa vàng kể trên, ở nhiều nơi trong nước ta còn thấy mọc hoang loại chua me đất hoa đỏ (Oxalis deppei Sw). Còn gọi là rau bợ là một loại cỏ có thân ngầm. Bẹ lá phồng lên, chứa nhiều tinh bột, làm cho thân trông có vẻ như một hành. Lá kép có cuống dài, cấu tạo bởi 3 lá chét hình tim ngược. Hoa mọc thành chùm và , có 5 lá đài, 5 cánh hoa màu hồng, 10 nhị xếp thành 2 vành, vành ngoài đối diện với các cành hoa, vành trong đối diện với các lá đài. Bầu 5 6, hợp thành bầu thượng, 5 vòi rời nhau. Quả là một nang mở bằng 5 van. Cây này cũng thường mọc dại ở các bãi cỏ. Lá có vị chua (axit oxalic và oxalat axit kali) và được nhân dân luộc ăn với rau muống. Ít thấy dùng làm thuốc.

Tại những vùng núi khí hậu mát như ở Sapa (Lào Cai) còn gặp một loại chua mẹ núi-sơn tạc tương thảo-(Oxalis acetosella L.) cùng họ. Đây cũng là một loại cỏ không có thân, lá kép gồm 3 lá chét, hoa trắng hay hồng. Lá cũng có vị chua vì chứa nhiều oxalat axit kali; trước kia ở châu Âu người ta dùng để chế axit oxalic. Nhân dân châu Âu dùng cây này với chất màu để nhuộm cho ăn màu, giặt quần áo bị gỉ sắt. Lá và toàn cây cũng được coi như một vị giải khát, chữa sốt, chữa bệnh scorbut, điều kinh. Dùng với liều 30 đến 60g cây hay lá tươi trong một ngày, và lấy nước hay sao khô sắc uống.

Tên rau bợ chua mẹ-hồng hoa tạc tương thảo còn dùng để chỉ một cây nữa. Oxalis corymbosa DC. (Oxalis martiana Zucc.) cùng họ: Đó là một loại cỏ không thân, có dò, phủ nhiều vẩy. Lá ở gốc, kép gồm 3 lá chét, hình tim ngược, dài chừng 2cm, rộng 3cm, hoa màu hồng. Đôi khi cũng được dùng uống cho mát và thông tiểu tiện

 

Ngày viết:
Giáo sư – Tiến sĩ Đỗ Tất Lợi sinh ngày 2 tháng 1 năm 1919 tại xã Phú Minh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội và mất ngày 3 tháng 2 năm 2008. Ông là một nhà nghiên cứu dược học nổi tiếng và là “cây đại thụ” của nền y học cổ truyền Việt Nam.
LEAVE A REPLY
Please enter your comment!