Cây Tục Tùy Tử (Thiên Kim Tử) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi

220
Cây Tục Tùy Tử
Cây Tục Tùy Tử
Đánh giá

Những cây thuốc và vị thuốc Việt NamĐỗ Tất Lợi

Tục Tùy Tử trang 478-479 tải bản PDF tại đây.

Còn gọi là Thiên Kim Tử.

Tên khoa học Euphorbia lathyris L.

Thuộc họ Thầu dầu Euphorbiaceae

Mô tả cây

Cỏ sống hai năm, cao 1m thân rằng, lá ở thân không cuống, không có lá kèm, hình giáo nhọn, mọc đối chéo chữ thập, chỉ có gần giữa nói lên rõ rệt thôi. Ở phần ngọn thân, lá ngắn hơn, gần hình tim. Ở kẽ lá có một tán chia thành 2-5 nhánh, mỗi nhánh kết thúc bởi một cụm hoa hình chén, nom giống một hoa đều lưỡng tính. Mỗi chén gồm có một tổng bao 5 lá bắc liền nhau gốc, rời và nhọn. Trong những chỗ lõm ngăn cách ngọn các lá bắc có 4 tuyến hình lưỡi liềm. Từ miệng chén mọc ra vô số hoa đực và mỗi hoa một hoa cái ở giữa, mang bởi một cuống dài, thoạt tiên đứng, về sau cong xuống đất. Mỗi hoa đực giảm chỉ còn mỗi một nhị, chỉ ngắn mang bao phấn 2 ô mở bởi kẽ nứt dọc hướng ngoài. Chỉ nhị đặt trên một cái chân hình trụ, giới hạn bởi một chỗ thắt vòng quanh gọi là khớp. Hoa cái trần, giảm thành một nhuỵ cấu tạo bởi 3 lá noãn, bầu 3 6 mang 3 vòi gắn rời nhau, chè đối ở ngọn. Mỗi ô đựng một noãn có nút úp lên trên. Quả nang có 3 mảnh vỏ, tách rời khỏi trụ quả và mở bởi một kẻ nứt ở giữa lưng. Hạt có mồng, vỏ ngoài màu nâu mờ, trong đựng cây mầm và nội nhũ 

Cây Tục Tùy Tử
Cây Tục Tùy Tử

Phân bố, thu hái và chế biến

Cây mới di thực vào nước ta khoảng 20 năm nay, nhưng mới chỉ được trồng lẻ tẻ tại một vài vườn thuốc địa phương. Mùa hoa vào các tháng 4-7, mùa thu hái hạt dùng làm thuốc với tên tụ tuỳ từ hay thiên kim từ vào các tháng 8-9.

Hạt hái về bỏ tạp chất, phơi hay sấy khô.

Thành phần hoá học

Trong hạt tùy tục từ có từ 40-46% đầu béo, chỉ gồm. Ngoài ra còn có euphorbiasteroit (độ chảy 199,5 độ C là dẫn xuất của epoxylathyrol và những dẫn xuất của cumarin như aesculin, daphneti daphnin và biaesculetin (còn gọi là euphorbetin)

Công dụng và liều dùng

Tục tuỳ tử là một vị thuốc lợi tiểu, tẩy mạnh có tác dụng hành thuỷ, phá huyết.

Theo tài liệu cổ, tục tùy tử có vị cay, tính ổn và có độc vào hai kinh can và thận. Có tác dụng hành thuỷ, phá huyết, công tích, trục ẩm. Thường dùng chữa thủy thũng, trướng mãn, huyết kết làm kinh nguyệt bế tắc, đàm ẩm trung kết.

Thường dùng dưới dạng thuốc sương nghĩa là đã bỏ vỏ, lấy nhân ép vào giữa hai tờ giấy bản, ép bỏ đầu dùng bã. Ngày dùng 0,3 đến 0,6g bà này (sương). Dùng ngoài đắp lên chỗ mẩn ngứa.

Chú thích:

Ngoài công dụng làm thuốc, gần đây Menvin Canvin ở đại học Califocrnia đã phát hiện cây tục tùy tử và cây xương khô (Euphorbia tirucalli Lin) (xem vị này) đều chứa chất hydrocacbua giống đầu mỏ lại ít tạp chất hơn dầu mỏ vì không có chất lưu huỳnh gây khó khăn trong việc chế biến. Hai cây này có thể mọc khoẻ trên những đại khô cắn và cho năng xuất khoảng 15 tấn/ ha. Cavin đã tính với diện tích sa mạc vùng Arizona, 2 cây này có thể thỏa mãn nhu cầu về xăng chạy xe hơi của xứ mình.

Ngày viết:
Giáo sư – Tiến sĩ Đỗ Tất Lợi sinh ngày 2 tháng 1 năm 1919 tại xã Phú Minh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội và mất ngày 3 tháng 2 năm 2008. Ông là một nhà nghiên cứu dược học nổi tiếng và là “cây đại thụ” của nền y học cổ truyền Việt Nam.
LEAVE A REPLY
Please enter your comment!