Cây Mần Tưới – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi

233
Cây Mần Tưới
Cây Mần Tưới
Đánh giá

Những cây thuốc và vị thuốc Việt NamĐỗ Tất Lợi

Mần Tưới trang 252-253 tải bản PDF tại đây.

Còn gọi là Hương Thảo, Lan Thảo, Ayapana du Tonkin.

Tên khoa học Eupatorium staechadosmum Hance.

Thuộc họ Cúc Asteraceae (Compositae). 

Mô tả cây

Mần Tưới là một loài cỏ có thể cao tới 1m, trung bình 50cm, cành phân nhánh nhiều, thân và cành nhẫn màu hơi tím, trên có những rãnh chạy dọc. Lá mọc đối, phiến lá hẹp, mép có răng cưa to và nông, dài 7-11cm, rộng 17-25mm, gân chính nổi rõ, nhiều gần phụ phân nhánh, phiến lá có màu hơi tím. Cụm hoa hình đầu, màu hơi tím, mọc ở đầu cành hay kẽ lá thành xim hai ngả. Cuống hoa có nhiều lông ngắn. Quả bế màu đen nhạt 5 cạnh. Mùa hoa ở miền Bắc: tháng 4-5. 

Cây Mần Tưới
Cây Mần Tưới

Phân bố, thu hái và chế biến

Mọc hoang và được trồng nhiều nơi ở nước ta. Thường trắng làm hàng rào, hai bên đường vườn hoa, đường đi. Cách trồng rất đơn giản: Cát cảnh thành từng đoạn dài 20-30cm, cắm xuống đất, hơi nghiêng, để hai hay ba đốt chìm dưới đất, sau 5-10 ngày là cây bén rễ và sống. Một hai tháng sau cây đã tốt, thường khi đó người ta dùng dao hay kéo cắt xén cho phẳng đẹp

Muốn dùng mần tưới, người ta hái thân và lá hoặc nhổ toàn cây, dùng tươi hay phơi khô trong mát dùng dần.

Thành phần hóa học

Chỉ mới biết trong cây có tinh dầu.

Công dụng và liều dùng

Mần Tưới là một vị thuốc dùng theo kinh nghiệm nhân dân: Thường nhân dân dùng để trừ bọ gà, mạt gà, bọ chét hay rệp, mọt, chấy rận.

Dùng trong, một số vùng dùng mần tưới ăn như một gia vị: Ngọn mần tưới non hái về rửa sạch ăn sống như rau thơm, hoặc mần tưới băm nhỏ đúc dồi chó, dồi lợn.

Nhân dân Trung Quốc dùng mần tưới uống làm thuốc lợi tiểu, bổ dạ dày, chữa sốt, điều kinh.

Dùng trong: Ngày uống 50 đến 150g cây tươi dưới dạng thuốc sắc nếu dùng khổ chỉ dùng 10-20g.

Dùng ngoài không kể liều lượng.

Đơn thuốc có mần tưới dùng trong nhân dân

Chống mọt đậu xanh, đậu đen, cau khô: Cho mần tưới vào hũ đựng đậu hay dựng cau. 

Chống mạt gà bọ chét họ chó: Hái cả cành cho vào ổ chó hay ổ gà sau khi đã dọn sạch phân, rác cũ, cứ 3-4 ngày thay một lần cho đến khi hết.

Trừ rệp: Hái cành mần tưới trải xuống dưới chiếu hay cho xuống gầm giường.

Chữa sốt, giúp sự tiêu hóa: Mần Tưới khô 20g. nước 600ml, sắc còn 20ml chia 2 lần trong ngày và 15 phút trước 2 bữa ăn chính.

Chú thích:

Tại một số nước, người ta cũng dùng một số cây thuộc chi Eupatorium làm thuốc như:

Eupatorium aya-pana Vent. (E. triplinerve Vahl) cây cao 2-2,5m, lá hẹp, cuống ngắn mọc đổi, trên có 3 gần nổi rõ, lá và cảnh khổ có mùi thơm cumarin dùng uống thay chè (hay dùng ở Nam Mỹ).

Eupatorium rebaudianum Bert. Cỏ ngọt Paraguay hay kaahee (Stevia rebaudiana Hemsl.) lá có vị rất ngọt. Bridel và Lavielle năm 1931 đã chiết từ lá 6% một glucozit gọi là steviozit; thủy phân cho 3 phần tử steviol và isosteviol. Chất steviozit ngọt hơn đường 300 lần; có trong cây với tỷ lệ 12-15g trong 1kg. Tại Paraguay và Achentina người ta dùng với tên Kaahee

Eupatorium crenatum được dùng ở Nam Mỹ chữa rắn cắn và bọ cạp cắn.

Rễ cây Eupatorium purpureumctivate (E.verticillatum Milld), được nhân dân châu Mỹ dùng làm thuốc thông tiểu.

Ngày viết:
Giáo sư – Tiến sĩ Đỗ Tất Lợi sinh ngày 2 tháng 1 năm 1919 tại xã Phú Minh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội và mất ngày 3 tháng 2 năm 2008. Ông là một nhà nghiên cứu dược học nổi tiếng và là “cây đại thụ” của nền y học cổ truyền Việt Nam.
LEAVE A REPLY
Please enter your comment!