ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ HÌNH ẢNH HỌC Ở BỆNH NHÂN NGỘ ĐỘC CẤP HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT MỚI NỔI CÓ TỔN THƯƠNG THẦN KINH TRUNG ƯƠNG
Tóm tắt
Ngộ độc cấp một số hóa chất bảo vệ thực vật (HCBVTV) mới nổi như fluoroacetate, glufosinate và diquat có độc tính cao trên hệ thần kinh trung ương (TKTW), thường gây tử vong hoặc di chứng nặng. Mục tiêu: Mô tả đặc điểm lâm sàng, hình ảnh MRI sọ não ở bệnh nhân ngộ độc cấp HCBVTV mới nổi. Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu trên 98 bệnh nhân ngộ độc cấp fluoroacetate, glufosinate và diquat điều trị tại Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai từ 01/2024 đến 06/2025. Kết quả: Tuổi trung bình là 41 ± 15,7 năm, trong đó nam giới chiếm 58,2%. Fluoroacetate là tác nhân phổ biến nhất (73,5%), tiếp theo glufosinate (15,3%) và diquat (11,2%). Triệu chứng khởi phát chủ yếu là tiêu hóa (54,2-100%), trong đó fluoroacetate và glufosinate còn có triệu chứng thần kinh sớm (30,6-40%). Glufosinate gây rối loạn ý thức (66,7% Glasgow ≤14), fluoroacetate thường gây co giật và tăng trương lực cơ, còn diquat đa số hôn mê xuất hiện muộn hơn và tỷ lệ tử vong cao (72,3%). MRI cho thấy fluoroacetate gây tổn thương lan tỏa chất trắng, đặc trưng tại thể trai (95,8%) và trung tâm bán bầu dục (59,7%), glufosinate ưu thế thể trai (86,7%), diquat chủ yếu tổn thương thân não (cầu não 63,6%, hành não 36,4%), kèm phù não (36,4%) và thoát vị não (9,1%). Kết luận: Ngộ độc cấp HCBVTV mới nổi có đặc điểm khác biệt về lâm sàng và hình ảnh MRI. MRI sọ não là công cụ hữu ích góp phần hỗ trợ chẩn đoán, tiên lượng và định hướng điều trị.
Từ khóa
fluoroacetate, glufosinate, diquat, cộng hưởng từ sọ não, tổn thương thần kinh trung ương
Tài liệu tham khảo
2. Kim HY, Park NH. Diffusion-weighted imaging for detecting glufosinate ammonium intoxication: a case report. J Korean Soc Radiol. 2022;83(6): 1354-9. doi:10.3348/jksr.2022.0025.
3. Jeong TO, Yoon JC, Lee JB, Jin YH, Hwang SB. Reversible splenial lesion syndrome (RESLES) following glufosinate ammonium poisoning. J Neuroimaging. 2015;25(6): 1050-2. doi:10.1111/ jon.12216.
4. Xing J, Chu Z, Han D, Jiang X, Zang X, Liu Y, et al. Lethal diquat poisoning manifesting as central pontine myelinolysis and acute kidney injury: a case report and literature review. J Int Med Res. 2020;48(7): 300060520943824. doi:10. 1177/0300060520943824.
5. Dai P, Sun J, Yu Z, Zhang T, Wen Z, Jian T, et al. Reversible splenial lesion syndrome caused by diquat poisoning: a case report. Front Neurol. 2023;14:1178272. doi:10.3389/fneur.2023.1178272.
6. Zhou JN, Lu YQ. Lethal diquat poisoning manifests as acute central nervous system injury and circulatory failure: a retrospective cohort study of 50 cases. EClinicalMedicine. 2022;52: 101609. doi:10.1016/j.eclinm.2022. 101609.
7. Clarke DD. Fluoroacetate and fluorocitrate: mechanism of action. Neurochem Res. 1991; 16(9):1055-8. doi:10.1007/BF00965850.
8. Watanabe T, Sano A, Kobayashi K, Koyama K, Kaneko N, Yamada N, et al. Clinical features of acute glufosinate ammonium poisoning with a focus on consciousness disturbance. Chudoku Kenkyu. 2018;31(4):309–316. PMID: 30672706.
